معرفی انواع دریچه های گرد پلاستیکی و آلومینیومی مدرن ساختمان

دریچه های گرد؛ قلب تپنده سیستم های توزیع هوا در ساختمان های نوین

دریچه های گرد مدرن، عنصری کلیدی در سیستم های پیشرفته تهویه مطبوع ساختمان هستند که مدیریت دقیق جریان هوا را با زیبایی بصری تلفیق می کنند و انواع پلاستیکی و آلومینیومی آن ها پاسخگوی نیازهای متنوع معماری و فنی محیط های مختلف می باشند.

این دریچه ها برخلاف دریچه های سنتی کولرهای آبی، برای توزیع بهینه و کنترل شده هوا در فضاهای بزرگ، اداری و حتی محیط های با رطوبت بالا طراحی شده اند. تنوع در متریال و مکانیزم داخلی، انتخاب را از یک تصمیم صرفاً فنی به یک مسئله طراحی محیطی تبدیل کرده است. در این راهنمای جامع، به تشریح کامل انواع، ویژگی های فنی و کاربردهای تخصصی هر مدل از دریچه های گرد پلاستیکی و آلومینیومی خواهیم پرداخت.

دریچه گرد یکی از مهم ترین اجزای توزیع کننده در شبکه های کانال کشی سیستم های گرمایش، سرمایش و تهویه مطبوع (HVAC) محسوب می شود. وظیفه اصلی این دریچه ها هدایت، تنظیم و پخش جریان هوا به شیوه ای کارآمد در فضاهای داخلی است. تحول در صنعت تهویه باعث شده تا تمرکز از دریچه های ساده و سنتی به سمت مدل های مهندسی شده ای با قابلیت های کنترلی بالا تغییر یابد؛ محصولاتی که علاوه بر عملکرد فنی، زیبایی ظاهری مدرنی نیز دارند.

تمایز اساسی میان دریچه گرد تهویه مدرن با دریچه های معمولی کولرهای آبی در سطح مهندسی جریان هوا است. دریچه های مدرن برای کار در فشار استاتیک بالاتر، پرتاب های طولانی تر و کنترل دقیق دبی طراحی شده اند، در حالی که دریچه های کولر قدیمی عمدتاً صرفاً وظیفه انتقال هوای خنک شده را به محیط داشتند و فاقد قابلیت های کنترلی پیشرفته هستند. در معماری امروز، استفاده از نام برند صنعت سازان در تجهیزات تهویه، نشان دهنده به کارگیری قطعاتی با استاندارد صنعتی بالا است.

دسته بندی اصلی دریچه های گرد بر اساس متریال ساخت

انتخاب متریال ساخت دریچه تأثیر مستقیمی بر دوام، مقاومت محیطی و ظاهر نهایی محصول دارد. دو متریال اصلی که در ساخت دریچه های گرد مدرن به وفور استفاده می شوند، آلومینیوم و پلاستیک هستند که هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند.

دریچه های گرد پلاستیکی (PVC/ABS)

دریچه های گرد پلاستیکی، که اغلب از مواد مقاوم مانند ABS یا PVC ساخته می شوند، به دلیل ویژگی های منحصر به فرد خود جایگاه ویژه ای در پروژه های خاص پیدا کرده اند. سبک بودن وزن این دریچه ها یکی از بزرگترین مزایای نصب آن ها است، چرا که فشار کمتری به سقف کاذب وارد می کنند.

مقاومت بالا در برابر رطوبت و خوردگی، اصلی ترین دلیلی است که این متریال را برای محیط های مرطوب ایده آل می سازد. در فضاهایی مانند استخرها، سوناها، جکوزی ها و سرویس های بهداشتی که بخار و رطوبت دائمی وجود دارد، دریچه های پلاستیکی دچار زنگ زدگی یا تخریب ساختاری نمی شوند. با این حال، این محصولات معمولاً مقاومت حرارتی کمتری نسبت به آلومینیوم دارند و در فضاهایی با دمای بسیار بالا یا نیاز به پرتاب هوای بسیار قدرتمند، ممکن است کارایی کمتری نشان دهند. زیبایی ظاهری برخی مدل های پلاستیکی نیز ممکن است به پای مدل های آلومینیومی برسد.

دریچه های گرد آلومینیومی

آلومینیوم به دلیل استحکام مکانیکی بالا و دوام فوق العاده، متریال انتخابی برای کاربردهای سنگین تر و پروژه هایی با نیاز زیبایی شناختی بالاتر است. این دریچه ها تحمل دمایی بهتری دارند و می توانند در شرایط عملیاتی سخت تر نیز عملکرد خود را حفظ کنند.

مزیت اصلی دریچه های آلومینیومی، زیبایی ظاهری مدرن و قابلیت رنگ آمیزی آن ها با پوشش های الکترواستاتیک است که امکان هماهنگی کامل با دکوراسیون داخلی فضاهای اداری، تجاری و لوکس را فراهم می آورد. معایب اصلی آن ها وزن بیشتر و قیمت بالاتر نسبت به نمونه های پلاستیکی است. با این وجود، برای فضاهایی که نیاز به پرتاب قوی هوا یا محیط هایی با تردد بالا دارند، آلومینیوم انتخاب اول خواهد بود.

معرفی تخصصی انواع دریچه های گرد مدرن (بر اساس عملکرد و طراحی)

تنوع دریچه های گرد فراتر از جنس بدنه است. مکانیزم داخلی و نحوه پخش هوا، نوع کاربری هر دریچه را مشخص می کند. در این بخش، مدل های پیشرفته ای که در پروژه های تاسیساتی مدرن استفاده می شوند، مورد بررسی قرار می گیرند.

دریچه های گرد با قابلیت کنترل جریان (دمپردار و بدون دمپر)

قابلیت کنترل میزان دبی هوا در سیستم های تهویه بسیار حیاتی است. این کنترل معمولاً از طریق مکانیزم دمپر انجام می شود.

دریچه گرد دمپردار (Damper)

این نوع دریچه ها مجهز به یک یا چند مجموعه پره داخلی هستند که توسط یک مکانیزم دستی یا موتوری کنترل می شوند. هنگامی که دمپر کاملاً بسته باشد، جریان هوا مسدود می شود و با باز شدن آن، جریان هوا تنظیم می شود. دریچه های دمپردار برای تنظیم دقیق و نقطه ای دبی در انشعابات مختلف کانال ضروری هستند و می توانند با هر دو متریال پلاستیکی و آلومینیومی تولید شوند.

دریچه های گرد با مکانیزم داخلی (سونایی و خورشیدی)

برخی مدل ها به گونه ای طراحی شده اند که عمل تنظیم جریان هوا را به صورت داخلی و بدون نیاز به دمپر مجزا انجام دهند.

• دریچه سونایی (رطوبت گیر): این مدل ها که عموماً از پلاستیک فشرده یا مواد ضدآب ساخته می شوند، برای تخلیه هوای مرطوب به کار می روند. مکانیزم آن ها معمولاً یک دیسک داخلی است که با چرخاندن آن، مسیر تخلیه باز یا بسته می شود. این طراحی از نفوذ رطوبت اضافی به داخل دریچه جلوگیری کرده و برای مناطق مرطوبی مانند اتاق های سونا یا رختکن ها حیاتی است.
• دریچه خورشیدی (تک منظوره): این دریچه ها دارای طراحی پره ای خاصی هستند که شبیه به پره های خورشیدی است. آن ها قابلیت انجام همزمان عملیات دمش و مکش را دارند و بیشتر به صورت تایلی در سقف کاذب نصب می شوند. معمولاً جنس آن ها آلومینیومی است و به دلیل طراحی زیبا، در فضاهایی که نیاز به زیبایی بصری و عملکرد دوگانه دارند، مورد استفاده قرار می گیرند.

دریچه های گرد توزیع کننده (دیفیوزرها)

دیفیوزرها برای توزیع یکنواخت یا متمرکز هوا طراحی شده اند و نحوه پخش هوا عامل اصلی تمایز آن هاست.

دریچه گرد بلندگویی

با ساختاری که یادآور بلندگوهای صوتی است، این دریچه ها هوا را با یک زاویه نسبتاً تند و متمرکز پرتاب می کنند. آن ها برای فضاهایی با ارتفاع سقف کم تا متوسط مناسب هستند، زیرا جریان هوا را به صورت مستقیم و متمرکز به سمت پایین هدایت می کنند. این مدل ها اغلب در جنس ABS پلاستیکی تولید می شوند و معمولاً نیاز به نصب دمپر جداگانه دارند.

دریچه گرد جت نازل (Jet Nozzle)

جت نازل ها پیشرفته ترین نوع دریچه های پرتابی هستند که عمدتاً از آلومینیوم ساخته می شوند. این دریچه ها قادرند هوا را با قدرت بسیار بالا و به صورت متمرکز تا فواصل طولانی (گاهی تا ۲۵ متر) پرتاب کنند. به دلیل قابلیت هدایت جریان هوا در دو جهت عمودی و افقی، این مدل ها برای تهویه سالن های بزرگ، فرودگاه ها، سالن های ورزشی و فضاهای صنعتی با سقف های بلند ایده آل هستند و جریان هوا را به صورت یکپارچه در سطح وسیعی از فضا پخش می کنند.

دریچه گرد تخت یا ۳۶۰ درجه (Circular Diffuser)

این دیفیوزرها معمولاً سطح مقطع صافی دارند و هوا را به صورت کاملاً یکنواخت و در یک الگوی ۳۶۰ درجه ای به محیط اطراف پخش می کنند. این نوع پخش، از ایجاد جریان های تند هوا (Draft) جلوگیری کرده و دمای محیط را به صورت متقارن تنظیم می کند. این مدل ها بیشتر در سقف های با ارتفاع استاندارد مورد استفاده قرار می گیرند.

دریچه های خاص نصب (سقفی و تایلی)

نحوه ادغام دریچه در سقف کاذب، یکی دیگر از عوامل مهم در انتخاب است.

• دریچه گرد تایلی: این دریچه ها به طور خاص برای نصب در سقف های کاذب شبکه ای (Tiled Ceiling) طراحی شده اند. قاب آن ها به گونه ای است که کاملاً منطبق با ابعاد تایل ها می شود و ظاهری یکپارچه ایجاد می کند. دمپر در پشت این دریچه ها نصب شده و امکان کنترل جریان را فراهم می آورد.
• دریچه گرد مشبک (لانه زنبوری): این دریچه ها دارای ساختاری شبکه ای شبیه به لانه زنبور هستند. به دلیل وجود موانع زیاد در مسیر جریان هوا، این طراحی برای کاربردهای مکش (تخلیه هوا) بسیار مناسب است و مقاومت کمتری در برابر مسیر دمش ایجاد می کند. این مدل ها هم به صورت پلاستیکی و هم آلومینیومی موجودند.

مقایسه فنی و انتخاب بر اساس فضای کاربردی

مهندسان تأسیسات همواره با چالش انتخاب میان متریال سبک با مقاومت محیطی بالا (پلاستیک) و متریال مستحکم با دوام حرارتی بیشتر (آلومینیوم) روبرو هستند. جدول زیر یک مقایسه فنی خلاصه از مدل های اصلی دریچه های گرد ارائه می دهد که به انتخاب آگاهانه کمک می کند.

مدل دریچه	متریال رایج	دامنه پرتاب	قابلیت تنظیم	مقاومت محیطی	کاربرد اصلی
جت نازل	آلومینیوم	بسیار طولانی (متمرکز)	عالی (با دمپر)	خوب	سالن های بزرگ، ارتفاع زیاد
بلندگویی	ABS / پلاستیک	متوسط (مستقیم)	متوسط (با دمپر)	خوب	ارتفاع کم تا متوسط
تخت (۳۶۰ درجه)	آلومینیوم	کوتاه (پخش یکنواخت)	ضعیف (معمولاً بدون دمپر)	عالی	فضاهای استاندارد، توزیع متقارن
سونایی	پلاستیک فشرده	کوتاه (ناحیه ای)	عالی (مکانیزم داخلی)	بسیار عالی (ضد آب)	استخر، سونا، رطوبت بالا
تایلی	آلومینیوم	متوسط	خوب (با دمپر)	عالی	سقف کاذب اداری و تجاری

انتخاب بر اساس فضای کاربردی یک اصل مهم در طراحی HVAC است. اگر پروژه شما در یک محیط بسته و کنترل شده با دمای ثابت است و تمرکز بر زیبایی معماری و یکنواختی توزیع است، مدل های آلومینیومی تخت یا تایلی با پایان دهی لاکچری گزینه های مناسبی هستند. برای مثال، در فضاهای اداری مدرن، زیبایی و قابلیت هماهنگی با طراحی داخلی، عامل تعیین کننده خواهد بود.

در مقابل، زمانی که با محیط هایی سر و کار داریم که رطوبت بالا یا مواد شیمیایی خاصی وجود دارد، اولویت مطلق با متریال است. دریچه های گرد پلاستیکی در این سناریوها به دلیل مقاومت ذاتی در برابر خوردگی، ارجحیت دارند. همچنین، اگر بودجه پروژه محدود است و نیاز به پرتاب بسیار قوی هوا وجود ندارد، مدل های پلاستیکی اقتصادی تر هستند.

شما با پلنیوم باکس ها یا همان جعبه تقسیم هوا در داخل ساختمان میتوانید با لوله فلکسیبل به اتاق ها کانال بکشید و توسط دریچه های گرد پلاستیکی روزنه ای ساده و کوچ جهت انتقال هوا ایجاد کنی که در اینجا بیشتر توضیح داده ایم.

بررسی ها نشان می دهد که در پروژه هایی با سقف های بالاتر از ۵ متر، استفاده از دریچه های جت نازل آلومینیومی به دلیل توانایی پرتاب بلند، راندمان توزیع حرارتی را به شکل چشمگیری افزایش می دهد و از افت شدید دما یا تجمع هوای گرم در ارتفاع جلوگیری می کند.

ملاحظات مهم در طراحی و نصب مدرن دریچه های گرد

حتی بهترین دریچه نیز اگر به درستی محاسبه و نصب نشود، کارایی سیستم را مختل می کند. محاسبات دقیق مهندسی در مرحله طراحی، کلید موفقیت سیستم توزیع هوا است.

اهمیت انتخاب قطر مناسب دریچه بر اساس محاسبات CFM (واحد جریان حجمی هوا) غیرقابل انکار است. اگر قطر دریچه بیش از حد کوچک انتخاب شود، سرعت هوا افزایش یافته و صدای ناخواسته (نویز) تولید می شود. اگر بیش از حد بزرگ باشد، جریان هوا ضعیف شده و دامنه پوشش دهی کاهش می یابد. در پروژه هایی که از محصولات برند صنعت سازان استفاده می شود، معمولاً دیتاشیت های دقیقی برای انتخاب قطر بر اساس فاصله از مصرف کننده و CFM مورد نیاز ارائه می گردد.

تأثیر ارتفاع نصب بر انتخاب نوع دریچه یک پارامتر حیاتی است. همانطور که اشاره شد، در ارتفاعات بالا، نیاز به دریچه هایی با قابلیت پرتاب متمرکز مانند جت نازل است تا اطمینان حاصل شود هوای تهویه شده به سطح اشغال مورد نظر برسد. در ارتفاعات استاندارد (زیر ۳ متر)، دریچه های پخش کننده تخت یا بلندگویی کفایت می کنند.

نگهداری و نظافت منظم نیز بر راندمان طولانی مدت تأثیر می گذارد. تجمع گرد و غبار یا چربی روی پره های دریچه، به ویژه در دریچه های دمپردار، می تواند مقاومت مسیر هوا را افزایش داده و مصرف انرژی سیستم را بالا ببرد. تمیز کردن دریچه های آلومینیومی آسان تر است، اما مدل های پلاستیکی نیز با مواد شوینده ملایم قابل شستشو هستند.

سوالات متداول

آیا دریچه های گرد پلاستیکی در برابر اشعه UV خورشید مقاوم هستند و برای نصب در نمای بیرونی ساختمان مناسب اند؟

مقاومت پلاستیک بسته به گرید ABS یا PVC دارد؛ مدل های با کیفیت بالا تا حدودی مقاوم هستند اما برای نصب مستقیم در معرض تابش شدید آفتاب در نمای بیرونی توصیه نمی شوند.

تفاوت اصلی بین دریچه گرد جت نازل آلومینیومی و دریچه گرد بلندگویی در پرتاب و پوشش فضای مورد استفاده چیست؟

جت نازل پرتاب بسیار طولانی و متمرکز دارد و برای سقف های بلند مناسب است، در حالی که بلندگویی پرتاب کوتاه تر و مایل تری دارد و برای ارتفاعات کمتر کاربرد دارد.

آیا می توان برای دریچه های گردی که به طور پیش فرض بدون دمپر طراحی شده اند (مانند سونایی)، دمپر مجزا در مسیر کانال نصب کرد؟

نصب دمپر مجزا در مسیر کانال برای هر دریچه ای امکان پذیر است، اما دریچه های بدون دمپر داخلی مانند سونایی، برای سادگی طراحی و جلوگیری از تداخل در عملکرد اصلی شان، معمولاً بدون دمپر ثانویه نصب می شوند.

در پروژه های سقف کاذب، کدام نوع دریچه گرد (تایلی یا مشبک) امکان کنترل بهتر جهت جریان هوا را فراهم می کند؟

دریچه گرد تایلی به دلیل ساختار قابل تنظیم یا امکان نصب دمپر در پشت آن، کنترل بهتری بر جهت و شدت جریان هوا نسبت به مدل های مشبک لانه زنبوری فراهم می کند.

جدای از متریال، عواملی مانند ضخامت ورق آلومینیوم یا گرید پلاستیک چه تأثیری بر طول عمر و قیمت نهایی دریچه های گرد دارند؟

ضخامت بالاتر ورق آلومینیوم یا گرید پلاستیک مرغوب تر مستقیماً منجر به افزایش چشمگیر طول عمر، استحکام مکانیکی و در نتیجه افزایش قیمت نهایی محصول می شود.